UMHCG: PRISTUPAČNOST SE MORA OBEZBJEĐIVATI POSTUPNO, KONTINUIRANO I DOSLJEDNO, A NE POSMATRATI KAO FORMALNA I PARCIJALNA OBAVEZA

Nepoštovanje elemenata i standarda pristupačnosti prilikom planiranja i izgradnje objekata i dalje predstavlja jednu od ključnih prepreka za ravnopravno učešće osoba s invaliditetom u društvu, zbog čega je neophodno dosljedno sprovođenje zakonskih obaveza, unapređenje prakse i veća odgovornost svih aktera uključenih u planiranje, projektovanje, reviziju, izgradnju i stručni nadzor nad objektima u javnoj upotrebi.

Učesnici/e su posebno ukazali/e na potrebu jačanja svijesti o pristupačnosti i odgovornosti prema osobama s invaliditetom, uz efikasniju primjenu zakonskih obaveza i standarda u praksi, zaključak je s Edukacije o važećim zakonskim normama i posljedicama nepoštovanja istih u dijelu pristupačnosti objekata koju je 25. maja 2026. u Podgorici organizovalo Udruženje mladih sa hendikepom Crne Gore (UMHCG).

Tokom analize i diskusije o važećim odredbama Zakona o izgradnji objekata koji ima niz mehanizama i kvalitetnih odredbi koje garantuju obavezu stvaranja uslova za pristup, kretanje, boravak i rad lica smanjene pokretljivosti i lica sa invaliditetom, Marina Vujačić, izvršna direktorica UMHCG-a iznijela je stav da se Zakon ne poštuje u praksi zbog odnosa prema osobama s invaliditetom i pogrešnog pristupa prema fenomenu invaliditeta. Navedeno je potkrijepila činjenicom da se mnogi javni objekti, odnosno objekti u javnoj upotrebi, uključujući i obrazovne i zdravstvene ustanove adaptiraju, odnosno renoviraju čime se izbjegava obaveza primjene elemenata i standarda pristupačnosti. U tom slučaju, iako se izvode milionski vrijedni radovi projektna dokumentacija, odnosno izvedeni radovi ne obuhvataju primjenu elemenata pristupačnosti, što je, kako je navela, vid sistemske diskriminacije koji se dešava u kon­ti­nu­i­te­tu i du­bo­ko je uko­ri­je­nje­n u dru­štve­nom po­na­ša­nju. U ovom slučaju, kako to i antidiskriminaciono zakonodavstvo definiše posljedice trpi cijela populacija, odnosno gru­pa, i to putem za­kon­skih pra­vi­la, po­li­ti­ke, prak­se ili kroz pre­o­vla­đu­ju­će kul­tur­ne sta­vo­ve u jav­nom ili pri­vat­nom sek­to­ru koji stva­ra­ju re­la­tiv­ne ne­po­volj­no­sti za od­re­đe­ne gru­pe lica i pri­vi­le­gi­je za dru­ge gru­pe lica.

Vujačić je, u tom smislu, zaključila da je država htjela da poštuje zakon koji je sama donijela i rokove koje je sebi postavila, naplatom prekršaja zbog nepoštovanja zakona, mogla je obezbijediti sredstva za rekonstrukciju mnogih objekata sagrađenih prije 2008. otkada postoji striktna obaveza pristupačnosti. Po istom tom principu, svi novosagrađeni objekti od tog perioda do danas bili bi pristupačni, a ne kao što je sada slučaj najčešće i bez elementarnih standarda za pristup i ulazak, dok su i dalje elementi pristupačnosti koji se odnose na boravak i rad unutar javnih objekata najčešće iluzija za mnoge kategorije osoba s invaliditetom. Sve navedeno prolazi bez ikakve odgovornosti i sankcija svih u lancu odgovornosti: investitora, projektanata, revidenata, izvođača radova i stručnog nadzora.

Učesnici/e su naveli/e da su tokom Edukacije stekli/e dublje razumijevanje pristupačnosti, ne samo kroz zakonske odredbe, već i kroz sagledavanje svakodnevnih prepreka i iskustava osoba s invaliditetom. Posebno su istakli/e značaj boljeg razumijevanja primjene zakonske regulative u praksi, unapređenja znanja o obavezama u oblasti izgradnje objekata i potrebe za promjenom dosadašnje prakse. Učesnici/e su ocijenili/e da će stečena znanja i vještine moći koristiti u svom budućem profesionalnom radu, naročito u dijelu razumijevanja razlike između pristupačnosti i dostupnosti, kao i važnosti univerzalnog planiranja i izgradnje prostora.

Kroz diskusiju i studije slučaja imali su priliku da sagledaju značaj osiguranja pristupačnosti iz različitih perspektiva, od planiranja i projektovanja, preko revizije projekata, izvođenja radova i inspekcijskog nadzora, do svakodnevnih iskustava osoba s invaliditetom u korišćenju prostora, javnih površina i objekata. Poseban fokus bio je na prepoznavanju sistemskih propusta, odgovornosti različitih aktera i praktičnoj primjeni zakonskih standarda pristupačnosti u stvarnim situacijama.

Edukacija je okupila 14 učesnika/ca iz relevantnih institucija, među kojima su bili predstavnici/e Uprave za inspekcijske poslove Glavnog grada, Inženjerske komore Crne Gore, Agencije za izgradnju i razvoj Podgorice, Kancelarije za podršku studentima sa invaliditetom Univerziteta Crne Gore, Ministarstva prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine, Sekretarijata za planiranje prostora i održivi razvoj, Arhitektonskog fakulteta Univerziteta Crne Gore, Službe glavnog gradskog arhitekte Glavnog grada Podgorice, kao i Komore arhitekata.

Aktivnost je organizovana u okviru projekta (PRISTUP)ačnost = za sve! uz finansijsku podršku Ministarstva prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine.